Denetimi olmayan, Meclisin ve Sayıştay’ın denetimde yetersiz kaldığı, muhalefetin bütçeye dair açıklamalarının hiçbir etkisinin olmadığı bir yerde ekonominin düzelmesinin de mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.
TBMM Grup Başkanvekili Selçuk Özdağ, emeklilerin durumuna dair Meclisteki konuşmasında iktidarın emeklilere yönelik bayram ikramiyesinin yetersiz olduğundan yakındı. Ancak Mahmut Esen’in bu analizini okuyunca bu tabloda iktidarın emeklilere bütçeden ayıracak parasının da olmadığı görülmektedir.
Belki de en başta Sayın Özdağ ve tüm muhalefet bu tabloyu okumalı ve bunun ışığında iktidarın çözüm geliştirmesi için baskı yapmalıdır. Aksi hâlde parlamentoda yapılacak tüm açıklamalar “dostlar alışverişte görsün”den ileriye gitmeyecektir.
Şimdi Mülkiye Başmüfettişi Mahmut Esen’in muazzam analizine bakalım.
Mahmut Esen diyor ki:
“Sigortalılıkta Genel Durum:
SGK kayıtlarına göre nüfusu 85.178.454 kişi kabul edilmiş ülkemizde aktif/pasif sigortalılar, bunların bakmakla yükümlü oldukları kişiler ile GSS kapsamında tescil edilmiş kişiler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
| S. No | Sigortalılık Durumları | Sigorta / Emeklilik Türü | Toplam |
|---|---|---|---|
| 4/a | 4/b | ||
| 1- | Aktif Sigortalılar (Çalışanlar) | 19.482.037 | 3.233.722 |
| 2- | SGK’dan Aylık Alanlar (Emekliler) | 11.499.266 | 2.919.563 |
| 3- | Sigortalıların Bakmakla Yükümlü Olduğu Kişiler | 16.400.140 | 10.067.693 |
| 4- | Özel Yardımlaşma Sandıkları (Bankalar) | ||
| 5- | GSS Kapsamında Tescil Edilenler (Sigortasızlar) |
TOPLAM
47.381.443 – 16.220.978 – 13.369.460 – 85.118.451
SGK’nın yayımlanmış en son verilerinden (Ekim/2025) yararlanılarak hazırlanmıştır.
(https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Aylik/42919466-593f-4600-937d-1f95c9e252e6/)
Tablo incelemesinde de anlaşılacağı üzere ülkemizde çalışan, emekli ve bunların bakmakla yükümlü olduklarının toplamı olan 76.971.881 kişi SGK kapsamındadır.
(GSS primleri çalışanların ücretlerinden kesilmektedir.)
Nüfusun geriye kalanı olan (sandık üyeleri dışında) 7.670.475 kişi ise GSS kapsamında tescil edilmiş olup, sigortalı bir işte çalışmayan veya sigortalı yakınları üzerinden de GSS’den yararlanamayan kişilerdir.
Bunlardan 5.665.857 kişinin GSS primleri devlet tarafından karşılanmaktadır.
Geriye kalan 2.004.618 kişinin GSS primlerinin ise kendileri tarafından ödenmesi gerekmektedir.
Diğer yandan Cumhurbaşkanlığı kararı ile 1.12.2025 tarihinden itibaren brüt asgari ücretin %3’ü üzerinden alınmakta olan GSS prim oranı %6’ya çıkarılmıştır.
Yeni asgari ücret üzerinden bu kişilerin aylık 1.981 TL GSS primlerini kendilerinin ödemesi gerekmektedir.
Ancak her yıl yayımlanan Cumhurbaşkanlığı kararları ile 60 günden fazla GSS prim borcu olanlar da tedavi yardımından yararlanabilmektedirler.
Son yasal düzenlemelerle 2016 yılı öncesine ait GSS prim borçları silinmiştir.
SGK Bütçe Gerçekleşmelerine Genel Bakış
SGK’nın 2016-2025 yıllarına ait 10 yıllık gelir/gider gerçekleşmeleri ve bütçe denkliğine ilişkin rakamlar aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
SGK 2016—2025 Yılları Gelir / Gider Bütçe Gerçekleşmeleri ve Bütçe Denkliği (Milyar TL)
| S. No | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bütçe Tahmini | Ocak/Ekim | ||||||||||
| 1- | GELİRLER TOPLAMI | 255,8 | 288,3 | 369,2 | 464,6 | 472,6 | 633,2 | 1.000 | 2.192,9 | 3.962,4 | 5.182,7 |
| 2- | GİDERLER TOPLAMI | 276,5 | 312,7 | 384,9 | 468,9 | 540 | 654,8 | 1.030 | 2.232,3 | 3.972,8 | 5.505,5 |
A) CARİ TRANSFERLER
Malullük / Yaşlılık / Ölüm Aylığı vb. Ödemeler
201,4 – 229,1 – 290 – 354,1 – 396,4 – 467,2 – 736,2 – 1.655,4 – 2.950 – 4.099,4 – 3.445,5
Sağlık Giderleri (GSS tedavi, ilaç ve sağlık malzemesi giderleri)
68 – 77,6 – 91,5 – 110,7 – 135,7 – 177,2 – 283,2 – 553,1 – 980,8 – 1.343,7 – 1.074,3
B) DİĞER GİDERLER (Yönetim, yatırım vb.)
7 – 6 – 3,3 – 4,1 – 7,9 – 9,8 – 11,6 – 23,7 – 41,8 – 62,4 – 40
|3| GELİR-GİDER DENGESİ | -20,6 | -24,4 | -15,7 | -4 | -67,4 | -21,6 | -39,7 | -39,3 | -10,3 | -332 | -65 | |4| BÜTÇE TRANSFERLERİ |108|132,4|148,3|197|248,8|252|389|849,8|1.442,6| |1.581,1|
Küsuratlar yuvarlatılmıştır.
Kaynaklar:
SGK 2015-2024 Faaliyet Raporları, Sayıştay SGK Denetim Raporları, Merkezi Yönetim Bütçe Gerekçeleri, SGK Aylık İstatistikleri.
Not: Sağlık giderleri için SGK bütçesinden yapılanların yanı sıra MYB’den aile hekimliği ve GSS kapsamı dışında olan kişiler için de ayrıca harcama yapılmaktadır.
Tablo incelemesinden de anlaşılacağı üzere 10 yıllık süreçte SGK bütçesi sürekli açık vermiştir. Gelirler giderleri karşılayamamaktadır.
Örneğin 2024 yılı gerçekleşmelerine göre SGK prim gelirleri, emekli aylıkları ve sağlık ödemelerinin ancak %74’ünü karşılayabilmiştir.
Ekim 2025 itibarıyla tüm çalışanların emeklilere oranı 1,63’tür.
(Bir emekliyi 1,63 çalışan finanse etmektedir.)
Bu oranın 2023 yılından itibaren iniş eğiliminde olduğu bilinmektedir. Bu yüzden SGK’ya her yıl daha fazla miktarda merkezi yönetim bütçesinden transfer yapılması gerekmektedir.
Her yıl SGK’ya yapılmakta olan bu transferler; açıkların kapatılması, ek ödemeler, devlet katkısı, prim teşvikleri ve ödeme gücü olmayanların GSS primlerinin karşılanması için kullanılmaktadır.
Örneğin 2024 yılında SGK’ya aktarılan 1,442 trilyon TL, o yılın GSYH’sinin %3,2’sine, merkezi bütçe giderlerinin ise %13,3’üne karşılık gelmektedir.
2025 yılının ilk 10 ayında ise transfer 1,581 trilyon TL’ye ulaşmıştır.
Buradan merkezi yönetim bütçesindeki en büyük kara deliklerden birinin SGK olduğu açıkça anlaşılmaktadır.
Bu bakımdan SGK’nın bozulan aktüeryal dengesinin hızla düzeltilmesi ve kayıt dışı istihdamla mücadele edilmesi gerekmektedir.
Yukarıdaki nedenlerle SGK bütçesi imkânları içinde emekliler için ek ödeme yapılmasının mümkün olmadığı açıktır.
2026 yılı Merkezi Yönetim Bütçesine Genel Bakış
En düşük emekli aylığı alanlar başta olmak üzere emekli aylıklarındaki artışlar, SGK prim gelirlerine bağlı olmaksızın yasal düzenlemeyle yapılmak zorundadır.
Bu tür artışlar SGK tarafından Hazine’ye fatura edilmektedir.
Bu bağlamda 2026 yılı bütçesinin temel özellikleri şunlardır:
- Bütçe 18,979 trilyon TL gider, 16,266 trilyon TL gelir üzerinden bağlanmıştır.
- Gelirler giderlerin yalnızca %85,7’sini karşılayabilmektedir.
- Merkezi yönetimin borç stoku 13,325 trilyon TL’ye ulaşmıştır.
Vergi gelirlerinin %66,7’sini dolaylı vergiler oluşturmaktadır.
Faiz giderleri 2,7 trilyon TL’ye ulaşmıştır.
Sonuç
Ülkemizdeki ağır ekonomik koşullar ve yüksek enflasyon ortamında yaşamlarını sürdürmeleri giderek zorlaşan emeklilerin aylıklarında anlamlı bir artış yapılması kaçınılmazdır.
Emeklilerin hakları verilmeli, aylıklarında hızlı iyileştirmeler yapılmalıdır.
İyileştirmeler tüm emeklileri kapsamalı ve seyyanen yapılmalıdır.
Aksi hâlde milyonlarca emeklinin tepkisine neden olacak adaletsiz uygulamalardan kaçınılmalıdır.
Yapılan hesaplamaya göre 16.168.530 emeklinin aylıklarına yapılacak:
- 1.000 TL zam için yılda 201,7 milyar TL
- 5.000 TL zam için 1,008 trilyon TL
- 10.000 TL zam için 2,017 trilyon TL
kaynağın bütçeden SGK’ya aktarılması gerekmektedir.
2024 yılında tüm emekli aylıkları için 2,667 trilyon TL ödendiği ve 2026 bütçesinin 2,713 trilyon TL borçlanma ile bağlandığı düşünüldüğünde bu artışların bütçe olanaklarıyla karşılanmasının zor olduğu açıktır.
Bu nedenle kaynak arayışında tasarruf, yeni vergi düzenlemeleri ve gelir artırıcı önlemler gündeme alınmalıdır.
Tasarrufların inandırıcı olması için ise en üst düzeyden başlanmalıdır.
Ayrıca servet vergileri ve kurumlar vergisinde artış en etkili yöntemlerden biridir.
Vergi istisna ve muafiyetleri ise dikkatli değerlendirilmelidir.
2026 yılı için vergi harcaması toplamı 3,597 trilyon TL olarak tahmin edilmiştir.
Diyor Mahmut Esen…
